ਡਾ.ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ ਘੁਰਾੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹ-ਰਸਤੇ ‘ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ, ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ”ਫਲਾਣਾਂ ਘੋੜੇ ਵੇਚ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਐ..।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਬਾਰੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੂਫੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਉਠ ਜਾਗ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰ ਨਹੀਂ, ਏਹ ਸੌਣ ਤੇਰੇ ਦਰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨੋਂ ਜਾਣਾ ਏਂ, ਜਾ ਕਬਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾਣਾ ਏਂ, ਤੇਰਾ ਗੋਸ਼ਤ ਕੀੜੀਆਂ ਖਾਣਾ ਏਂ, ਕਰ ਚੇਤਾ 

ਡਾ. ਜੇ ਐਸ ਮੰਡਿਆਲ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ ਡੇਂਗੂ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਬਿਲੀਅਨ (40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਲੋਕੀਂ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਲੱਖ ਲੋਕੀਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਡੀ.ਈ.ਐਨ.ਯੂ. 

ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੰਨੇ ਤੋਹਫੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੋਹਫਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਰੱਖਤ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਨੈਚੁਲਰੋਪੈਥੀ)  ਵਿਚ ਧੁੱਪ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ 

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧਸੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾਣੀਓਂ ਪਤਲੀ ਅਤੇ ਕੱਖੋਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੋਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਬਦਨਸੀਬ ਮਾਪੇ ‘ਚੋਰ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਮੂੰਹ’ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਦਿਨ ਕਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ’ਚ ਛਾਈ 

ਅੱਜ ਦੀ ਇਸ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੁ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਨੂੰ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਕਾਵਟ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ 

ਮੈਂ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕੀਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਝ ਕੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਕੋਈ ਨਿਰਨੇ ਕਾਲਜੇ ਫਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਮੋਟਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਧਨ ਲਈ ਨਿਯਮਬੱਧ 

ਅਜੋਕੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 70 ਫੀਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ ਕੋਈ ਅਤਿ-ਕਥਨੀ ਨਹੀਂ। ਨਸ਼ਾ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਹਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ਾ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀਮ, ਡਰੱਗਜ਼ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਿਗਰੇਟ, ਬੀੜੀ-ਤੰਬਾਕੂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ 

ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਮੇਰੇ ਭਾਪਾ ਜੀ, ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਕਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਉਹ ਕਾਫੀ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰੇੜ੍ਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਚਾਹ ਪਿਆਉਣ ਲਈ ਲੋਕ ਹੋਕਾ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਇਕ ਘੁੱਟ ਮੁਫ਼ਤ ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਵੇਖੋ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਸੁਆਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੱਕ ਮੂੰਹ ਸਿਕੋੜ ਕੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸ ਦੁੱਧ ਛਡ ਕੇ ਇਹ ਮੇਹਦੇ ਨੂੰ ਸਾੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਕਾਲੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਪੀਤੀ 

ਸੱਪ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਜਾਂ ਫ਼ੋਟੋ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਛੁਣਛੁਣੀ ਜਿਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਤੋਂ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ 2500 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 216 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਕਿਸਮਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਸਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਕੋਬਰਾ, ਫ਼ਨੀਅਰ ਜਾਂ ਨਾਗ਼। ਕੋਬਰਾ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ 

‘‘ਪੁੱਤ…ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹਦੈ …ਤੇ ਆਹ…ਅੱਜ ਲੱਤਾਂ ਸੁੱਜੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਨੇ…?’’ 60 ਸਾਲਾ ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ, 25 ਸਾਲਾ ਪਰਮੀਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਵਿਖਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਸੀ, ‘‘ਰਣਬੀਰ…ਆਹ ਵੇਖੋ ਨਾ…ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਕੁਝ ਸੋਜ ਲਗਦੀ ਐ…!’’  ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ   ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਚੈੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਗਿਆ ਪਾਲਾ, ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ…, ਸੱਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਭੋਲੀ ਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ…, 

ਡਾ. ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦੀ ਹਲਕਾਅ (ਰੈਬੀਜ਼), ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਇਕ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਲਕਾਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰੂ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਇਡ੍ਰੋਫੋਬੀਆ ਜਾਂ ਜਲ-ਆਤੰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹਲਕਾਹਟ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ- ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪਨੀ, ਹੈਕਸਟ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਛਾਪੀ 

ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਦੁਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਾਸਤੇ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬੇਹਿਸਾਬ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ। ਇਕੱਲੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤਾਂ ਢਿੱਡ ਭਰਨਾ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ 

ਡਾ.ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੈਨਿੰਨਜਾਇਟਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੁਵੇਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸੋਜ, ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ (ਕੌਮਾ) ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਪਟੀਸੀਮੀਆਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੈਪਟੀਸੀਮੀਆਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ 

ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ’ਚ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੇ ਆਪ ਕੁਲਹਾੜੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਲਟਾ ਸਿੱਧਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਭੋਜਨ ਖਾਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 

ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਆਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ 45% ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ 

  ਡਾ.ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ ‘ਜਣਨੀ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਜਣਨ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।  ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਹ ਦੇਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ  (ਔਰਤ) ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ  ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਕਸ਼ਟ ਵੀ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਲੜਕੀ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ਼ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਜੇਰਾ, ਸਹਿਜ, ਸੁਹਜ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੰਜੀਦਗੀ